Cinsiyet Değiştirme Davası -

TMK 40 Kapsamında İzin ve Nüfus Kaydının Düzeltilmesi Süreci

Cinsiyet değiştirme davası, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesi kapsamında düzenlenen ve kişinin nüfus kaydındaki cinsiyet bilgisinin biyolojik ve ruhsal durumuna uygun hâle getirilmesini amaçlayan hukuki bir süreçtir.

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre bu süreç iki aşamalı bir yapıya sahiptir ve belirli şartların sırasıyla yerine getirilmesi zorunludur.

Cinsiyet Değiştirme Davasının Aşamaları

1. İzin Davası (Birinci Aşama)

Cinsiyetini değiştirmek isteyen kişinin, ameliyat öncesinde mahkemeye başvurarak cinsiyet değişikliğine izin verilmesini talep ettiği aşamadır.

2. Tescil Davası (İkinci Aşama)

Mahkeme iznine dayanılarak gerçekleştirilen ameliyat sonrasında, değişikliğin nüfus siciline işlenmesi (nüfus kaydının düzeltilmesi) aşamasıdır.

Yargıtay kararlarında bu davalar, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 36. maddesi kapsamında nüfus kayıtlarının düzeltilmesi davası olarak nitelendirilmektedir.

Cinsiyet Değişikliğine İzin Verilmesinin Şartları (TMK 40/1)

Mahkemenin izin verebilmesi için aşağıdaki şartların tamamının birlikte sağlanması gerekir:

Başvuru sahibinin 18 yaşını doldurmuş olması,
Evli olmaması,
Kişinin transseksüel yapıda olması,
Cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunlu olduğunun tıbben belgelenmesi,
Bu şartların, eğitim ve araştırma hastanesinden alınacak resmî sağlık kurulu raporu ile ispat edilmesi.

Nüfus Kaydının Düzeltilmesi Şartları (TMK 40/2)

İzin kararından sonra nüfus kaydının düzeltilmesi için:

Mahkemece verilen izin kararının kesinleşmiş olması,
Ameliyatın amaç ve tıbbi yöntemlere uygun şekilde yapılması,
Ameliyatın gerçekleştirildiğinin resmî sağlık kurulu raporu ile doğrulanması gerekir.

Yargıtay uygulamasına göre, mahkeme izni olmadan yapılan ameliyatlar nüfus kaydının düzeltilmesi için yeterli görülmemektedir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Cinsiyet değişikliği davaları çekişmesiz yargı işi niteliğinde olmakla birlikte;

Görevli Mahkeme: Asliye Hukuk Mahkemesi
Yetkili Mahkeme: Davacının yerleşim yeri mahkemesi

olarak kabul edilmektedir.

Yurt Dışında Cinsiyet Değişikliği Yapanların Durumu

Çifte vatandaş olan veya yurt dışında cinsiyet değiştiren kişilerin aldıkları yabancı mahkeme kararları, Türkiye’de tanıma ve tenfiz davasına konu olabilir.

Yabancı kararın:

Kesinleşmiş olması,
Türk kamu düzenine aykırı olmaması

hâlinde, nüfus kaydında değişiklik yapılması mümkündür.

Mahkeme İzni Olmadan Yurt Dışında Ameliyat Olan Türk Vatandaşları

Mahkeme izni almaksızın yurt dışında ameliyat geçiren kişiler açısından, Yargıtay uygulamasına göre doğrudan:

“Cinsiyet Değişikliği Nedeniyle Nüfus Kaydının Düzeltilmesi Davası”

açılması mümkündür. Ancak her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilir.

Cinsiyet ve İsim Değişikliği

Cinsiyet değişikliğine bağlı olarak isim değişikliği de talep edilebilir.
Yeni cinsiyet kimliğiyle sosyal hayata uyum sağlama ihtiyacı, TMK m.27 kapsamında haklı sebep olarak kabul edilmektedir.

Cinsiyet ve İsim Değiştirme Dava Dilekçesi

NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE

DAVACI: ……

ADRES: [Adres Bilgisi]

T.C. KİMLİK NO: […….TC Kimlik No…….]

VEKİLİ: Av. Bahar Şule ÖZDEMİR

ADRES: [Adres Bilgisi]

DAVALI: … Nüfus MüdürlüğüKONU: TMK m. 40 uyarınca cinsiyet değişikliği ameliyatı gerçekleşmiş olduğundan, nüfus kayıtlarında

cinsiyetin “ERKEK” olarak düzeltilmesi ve “…….” olan ismin “……” olarak değiştirilmesi talebidir.

AÇIKLAMALAR:

Müvekkilim, cinsiyet uyum süreci kapsamında Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesinde öngörülen

yasal prosedürü titizlikle takip etmiştir. Müvekkil, cinsiyetini değiştirmek amacıyla mahkemeye

başvurmuş ve …. Asliye Hukuk Mahkemesinin … Tarih, …. Esas ve …. Karar sayılı kararı ile cinsiyet

değişikliğine izin verilmiştir. Bu karar, sürecin ilk ve en önemli hukuki aşamasının tamamlandığını

göstermektedir.

Mahkemece verilen izin kararına istinaden, müvekkilim … Araştırma ve Uygulama Hastanesinde gerekli

cinsiyet değiştirme ameliyatını başarıyla geçirmiştir. Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesi gereğince,

verilen izne bağlı olarak amaç ve tıbbi yöntemlere uygun bir ameliyatın gerçekleştirilmesi, nüfus

kaydının düzeltilmesi için esas şarttır.

Müvekkilimin ameliyatı gerçekleştirdiği ve biyolojik olarak erkek cinsiyetine sahip olduğu hususu,

dilekçemiz ekinde sunulacak olan resmi sağlık kurulu raporu ile sabit olacaktır. Bu doğrultuda,

müvekkilimin fiili durumunun hukuki kayıtlara yansıtılması bir zorunluluktur.

Müvekkilimin fiziksel ve biyolojik olarak erkek cinsiyetine kavuşmuş olması nedeniyle, nüfus

kayıtlarında “KADIN” olarak görünen cinsiyet hanesinin “ERKEK” olarak düzeltilmesi gerekmektedir.

Ayrıca, müvekkilin yeni cinsiyet kimliği ile sosyal hayatına devam edebilmesi, maddi ve manevi

varlığını geliştirebilmesi için “…” olan isminin de, erkek ismi olan “…” ile değiştirilmesi zorunluluğu

doğmuştur.

İsim değişikliği talebimiz yönünden ise, müvekkilin yeni kimliği ile toplum içinde tanınması ve sosyal

uyumu “haklı sebep” teşkil etmektedir. Somut olayda müvekkil zaten ameliyatını olmuş ve erkek

kimliğine bürünmüştür; dolayısıyla isminin de bu yeni statüye uygun hale getirilmesi, TMK m. 27

kapsamındaki haklı sebebin en somut örneğidir.

Müvekkilin yeni kimliği ve ismiyle (…) çevresinde tanındığı ve bilindiği hususu tanık beyanlarıyla da

ispatlanacaktır.

HUKUKİ NEDENLER:

4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu m. 40 ve m. 27

5490 Sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 36

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu

Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay’ın yerleşik içtihatları.

DELİLLER:

…. Asliye Hukuk Mahkemesinin … Tarih, …. Esas ve …. Karar sayılı kesinleşmiş izin kararı.

Müvekkile ait Vukuatlı Nüfus Kayıt Örneği.

… Araştırma ve Uygulama Hastanesinden alınacak, cinsiyet değişikliği ameliyatının yapıldığını ve tıbbi

zorunlulukların yerine getirildiğini gösterir Resmi Sağlık Kurulu Raporu (Celbini talep ederiz).

Sair her türlü yasal delil.

SONUÇ VE TALEP: Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle, dosya kapsamındaki deliller ve yüksek

mahkeme içtihatları gözetilerek;

DAVAMIZIN KABULÜ İLE;

Müvekkilim …..’nın nüfus kayıtlarında “KADIN” olan cinsiyetinin, TMK m. 40 uyarınca “ERKEK”olarak DÜZELTİLMESİNE,

Müvekkilimin “…” olan adının, haklı nedenlerin varlığı ve cinsiyet değişikliğinin zorunlu bir sonucu

olarak “…” olarak DEĞİŞTİRİLMESİNE,

Yapılan değişikliklerin nüfus kayıtlarına tescili için ilgili Nüfus Müdürlüğüne bildirilmesine vekaleten

saygılarımla arz ve talep ederim. …./…./…..

Davacı Vekili

Av. Bahar Şule ÖZDEMİR

CİNSİYET DEĞİŞİKLİĞİNE İZİN VERİLMESİ TALEPLİ DAVA DİLEKÇESİ

NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE

DAVACI: …., Adres: [Adres Giriniz], T.C. Kimlik No:…….

VEKİLİ: Av. A.V., Adres: [Adres Giriniz]

DAVALI: … Nüfus Müdürlüğü

KONU: Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesi uyarınca haklı nedenlerin varlığı gözetilerek, müvekkilin

cinsiyet değiştirmesine izin verilmesi talebimizden ibarettir.

AÇIKLAMALAR:

Müvekkilim …, halihazırda nüfus kayıtlarında kadın cinsiyetinde görünmekte olup, bekardır ve 18 yaşını

doldurmuş bulunmaktadır. Bu husus, dilekçemiz ekinde sunulan nüfus kayıt örnekleri ile sabittir.

Müvekkil, Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesinde aranan yaş ve medeni hal şartlarını eksiksiz olarak

taşımaktadır.

Müvekkil, biyolojik olarak kadın kimliğiyle kayıtlı olmasına rağmen, kendisini hiçbir zaman kadın olarak

hissetmemiş, ruhsal ve sosyal yaşantısını erkek kimliği üzerine kurmuştur. Müvekkil transseksüel yapıda

olup, bu durumun yarattığı cinsiyet disforisi nedeniyle cinsiyet değişikliği ruh sağlığı açısından bir

zorunluluk haline gelmiştir.

Müvekkilin fiziksel özellikleri incelendiğinde, kendisinde kadın cinsel organının bulunmadığı ve bu

nedenle üreme yeteneğinden yoksun olduğu görülecektir. Görünüş, yaşam tarzı ve psikolojik yapısı

itibariyle erkek cinsiyetine tam bir uyum içerisindedir. Bu durum, yargılama sürecinde sunacağımız ve

mahkemenizce aldırılacak Eğitim ve Araştırma Hastanesi Sağlık Kurulu raporları ile de teyit edilecektir.

Müvekkilin maddi ve manevi varlığını geliştirebilmesi ve özel hayatına saygı hakkının korunması adına,

talep edilen iznin verilmesi gerekmektedir.

HUKUKİ NEDENLER:

4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu m. 40

5490 Sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin 2017/130 E., 2017/165 K. sayılı iptal kararı ve yerleşik içtihatları

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve ilgili mevzuat.

DELİLLER:

Vukuatlı Nüfus Kayıt Örneği (Ektedir),

Müvekkilin transseksüel yapıda olduğunu ve cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunlu

olduğunu gösterir Eğitim ve Araştırma Hastanesi Sağlık Kurulu Raporu (Mahkemece sevk üzerinealınacaktır veya mevcutsa sunulacaktır),

Tanık Beyanları (Tanık isim ve adresleri aşağıdadır),

Her türlü yasal ve takdiri delil.

SONUÇ VE TALEP: Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle ve mahkemenizce re’sen gözetilecek

hususlar ışığında;

Davamızın KABULÜNE,

Müvekkilin ruh sağlığı açısından zorunlu olan CİNSİYET DEĞİŞİKLİĞİNE İZİN VERİLMESİNE,

Yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı taraf üzerinde bırakılmasına,

Karar verilmesini vekaleten arz ve talep ederim.

Sonuç

Cinsiyet değiştirme süreci, sıkı şekil ve usul şartlarına bağlı, iki aşamalı bir hukuki prosedürdür.
İzin alınmadan yapılan işlemler, nüfus kaydının düzeltilmesi açısından ciddi sorunlara yol açabilmektedir.

Bu nedenle sürecin, güncel içtihatlar ve mevzuat doğrultusunda doğru hukuki stratejiyle yürütülmesi büyük önem taşır.